Vatandaşlar İçin Sık Kullanılan Hukuki Terimler Sözlüğü

31 Ağustos 2026 · Genel Bilgilendirme · 4 dk okuma · Yazar: Av. Aysel Atlı

Hukuki terimler sözlüğü ihtiyacı, bir dava süreciyle ilk kez karşılaşan hemen herkeste ortaya çıkar. Dilekçelerde, mahkeme yazışmalarında veya avukatla yapılan görüşmelerde geçen terimlerin ne anlama geldiğini bilmek, sürecin daha rahat takip edilmesini sağlar. Bu yazıda, günlük hukuki süreçlerde en sık karşılaşılan terimler sade bir dille açıklanmaktadır.

Bu Hukuki Terimler Sözlüğü Ne İşe Yarar?

Aşağıdaki bölümlerde, dava süreci, kanun yolları, sözleşme ilişkileri, aile ve miras hukuku, icra takibi ve ceza muhakemesi alanlarında en sık karşılaşılan terimler kısa ve anlaşılır tanımlarla bir araya getirilmiştir; amaç, karmaşık bir hukuk sözlüğü değil, günlük hayatta karşılaşabileceğiniz belge ve süreçleri anlamanıza yardımcı olacak pratik bir başvuru kaynağı sunmaktır.

Dava Süreciyle İlgili Temel Terimler

• Davacı: Bir hakkın tespiti, ifası veya korunması için dava açan taraf.
• Davalı: Aleyhine dava açılan, davacının talebiyle karşı karşıya kalan taraf.
• Dilekçe: Dava açmak, cevap vermek veya bir talebi mahkemeye bildirmek için sunulan yazılı belge.
• Duruşma: Tarafların ve varsa tanıkların mahkeme huzurunda dinlendiği, delillerin tartışıldığı oturum.
• Bilirkişi: Uzmanlık gerektiren konularda mahkemeye teknik görüş sunan kişi.
• Islah: Dava sırasında, önceki usul işlemlerinin tamamen veya kısmen düzeltilmesi imkânı.

Karar ve Kanun Yolları ile İlgili Terimler

• Hüküm: Mahkemenin, dava hakkında verdiği nihai karar.
• İstinaf: İlk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvuru yolu.
• Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararına karşı Yargıtay'a başvuru yolu.
• Kesinleşme: Bir kararın, kanun yollarına başvuru süresi geçtikten veya tüm kanun yolları tüketildikten sonra artık değiştirilemez hâle gelmesi.
• İcra: Kesinleşmiş veya kesinleşmemiş olsa dahi icraya konulabilir bir kararın/belgenin, gerekirse zorla yerine getirilmesi süreci.

Sözleşme ve Bildirim Terimleri

• İhtarname: Bir tarafın, karşı tarafa noter aracılığıyla resmi bir bildirim veya uyarı göndermesi.
• Temerrüt: Borçlunun, borcunu zamanında yerine getirmemesi nedeniyle içine düştüğü hukuki durum.
• Fesih: Bir sözleşmenin, taraflardan birinin iradesiyle ileriye etkili olarak sona erdirilmesi.
• Tebligat: Bir işlemin veya kararın, kanunda öngörülen usulle ilgili kişiye resmi olarak bildirilmesi.
• Zamanaşımı: Bir hakkın, kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmemesi nedeniyle dava yoluyla istenebilirliğinin ortadan kalkması.

Aile ve Miras Hukukuna Özgü Terimler

• Velayet: Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ebeveynlere tanınan hak ve yükümlülük.
• Nafaka: Bir kişinin, kanunda belirtilen hâllerde diğerinin geçimine katkı amacıyla ödemekle yükümlü olduğu miktar.
• Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı): Bir kişinin mirasçılık sıfatını ve payını gösteren resmi belge.
• Saklı Pay: Kanunun belirli yakın mirasçılar için güvence altına aldığı asgari miras payı.

Bu terimlerin dosyanıza özgü uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgi için aile hukuku alanındaki yazılarımızdan Boşanmada Velayet Hangi Kriterlere Göre Belirlenir? ve miras hukuku alanındaki Saklı Pay Nedir, Mirasçılar Nasıl Korunur? yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

İcra ve İflas Hukukuna Özgü Terimler

• Haciz: Borcun ödenmemesi üzerine icra dairesinin borçlunun mal varlığına el koyması.
• İtiraz: Borçlunun, kendisine tebliğ edilen ödeme emrine karşı süresinde ileri sürdüğü karşı çıkış.
• Takibin Kesinleşmesi: İcra takibine süresinde itiraz edilmemesi veya itirazın kaldırılmasıyla takibin devam edebilir hâle gelmesi.

İcra sürecinin işleyişi hakkında İcra Takibine İtiraz Nasıl Yapılır? ve Haciz İşlemi Nasıl Uygulanır, Hangi Mallar Haczedilemez? yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Ceza Hukukuna Özgü Terimler

• Şüpheli: Soruşturma aşamasında, hakkında suç işlediği yönünde şüphe bulunan kişi.
• Sanık: Kovuşturma (dava) aşamasına geçilmiş, hakkında iddianame düzenlenmiş kişi.
• Müdafi: Şüpheli veya sanığı ceza sürecinde temsil eden avukat.
• Adli Kontrol: Tutuklamaya alternatif olarak uygulanan, daha hafif koruma tedbiri.

Bu Terimleri Neden Bilmeniz Önemli?

Bir hukuki sürecin tarafı olduğunuzda, kullanılan terimleri anlamak, hem avukatınızla daha verimli iletişim kurmanızı hem de sürecin hangi aşamada olduğunu takip etmenizi sağlar. Ancak bu sözlük yalnızca genel bir başlangıç noktasıdır; her terimin somut dosyanızdaki uygulaması, olayın özelliklerine göre değişebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu konuyla ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilir, çalışma alanlarımız sayfamızdan hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olayınız için bir avukata danışmanız önerilir.