Uluslararası Çocuk Kaçırma (Lahey Sözleşmesi) Nedir?

12 Ekim 2026 · Aile Hukuku · 4 dk okuma · Yazar: Av. Aysel Atlı

Uluslararası çocuk kaçırma, ortak velayet veya kişisel ilişki hakkı bulunan bir ebeveynin, çocuğu diğer ebeveynin rızası olmadan bir ülkeden başka bir ülkeye götürmesi ya da anlaşılan süre sonunda geri getirmeyerek yabancı bir ülkede alıkoymasıdır. Türkiye'nin de taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, bu durumda çocuğun mutat mesken (yerleşim) ülkesine hızlı biçimde iadesini sağlamayı amaçlayan uluslararası bir mekanizma sunar. Aşağıda bu sürecin genel çerçevesi ele alınmaktadır.

Uluslararası Çocuk Kaçırma (Lahey Sözleşmesi) Nedir?

Kısaca özetlemek gerekirse: uluslararası çocuk kaçırma, bir ebeveynin çocuğu diğer ebeveynin velayet veya kişisel ilişki hakkını gözetmeksizin yurt dışına götürmesi ya da orada alıkoymasıdır; 1980 Lahey Sözleşmesi, taraf devletler arasında çocuğun hızlı biçimde mutat mesken ülkesine iadesini sağlamaya yönelik bir usul öngörür. Bu usul, velayetin esasına ilişkin bir karar vermez; yalnızca çocuğun hangi ülkede bulunması gerektiğine odaklanır.

Lahey Sözleşmesi Hangi Durumları Kapsar?

Sözleşme, on altı yaşından küçük bir çocuğun, mutat mesken edindiği ülkeden, o ülke hukukuna göre velayet veya kişisel ilişki hakkı bulunan bir kişinin rızası olmadan başka bir taraf ülkeye götürülmesi veya orada alıkonulması hâllerini kapsar. "Mutat mesken" kavramı, çocuğun fiilen ve istikrarlı biçimde yaşadığı ülkeyi ifade eder; bu, çocuğun vatandaşlığından farklı bir kavramdır.

Merkezi Makamın Rolü Nedir?

Her taraf devlet, Lahey Sözleşmesi kapsamındaki başvuruları almak ve yürütmek üzere bir merkezi makam belirler; Türkiye'de bu görev Adalet Bakanlığı bünyesinde yürütülmektedir. Merkezi makam, başvuruyu inceler, çocuğun bulunduğu ülkedeki muadil makamla iletişime geçer ve iade sürecinin usulüne uygun ilerlemesine aracılık eder.

İadenin Reddedilebileceği İstisnai Hâller

Sözleşme, iade talebinin bazı istisnai durumlarda reddedilebileceğini öngörür: çocuğun iade edilmesi hâlinde ciddi bir fiziksel veya psikolojik zarar tehlikesiyle ya da başka şekilde katlanılamaz bir duruma düşme riskiyle karşılaşacak olması, çocuğun kendi görüşünü dikkate alacak olgunlukta olması ve iadeye karşı çıkması, ya da götürülmeden bir yıldan uzun süre geçmiş ve çocuğun yeni ortamına uyum sağlamış olması bu istisnalar arasındadır. Bu istisnaların uygulanması, somut olayın özelliklerine göre mahkemece titizlikle değerlendirilir.

Sürecin Hızı Neden Önemlidir?

Lahey Sözleşmesi'nin temel amacı, çocuğun yeni ortamına kalıcı olarak yerleşmeden önce mutat mesken ülkesine dönmesini sağlamaktır; bu nedenle taraf devletler, iade taleplerinin mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını hedefler. Başvurunun gecikmeden yapılması, hem sürecin işleyişi hem de yukarıda anılan bir yıllık uyum istisnasının gündeme gelmemesi açısından önem taşır.

Yabancı Uyruklu Eşlerin Bulunduğu Ailelerde Durum

Farklı ülke vatandaşlarından oluşan ailelerde boşanma veya ayrılık sonrasında bir ebeveynin çocuğu kendi ülkesine götürme eğilimi zaman zaman gündeme gelebilir. Bu tür karma uyruklu evliliklerde uygulanacak hukukun tespiti ayrıca önem taşır; bu konudaki genel çerçeve için Yabancı Uyruklu Eşle Evlilik ve Boşanmada Uygulanacak Hukuk yazımızı inceleyebilirsiniz. Velayetin hangi kriterlere göre belirlendiği hakkında ise Boşanmada Velayet Hangi Kriterlere Göre Belirlenir? yazımıza bakabilirsiniz.

Yerel Bağlam

Fethiye ve çevresi, yabancı uyruklu yerleşiklerin ve karma uyruklu evliliklerin görece yoğun olduğu bir bölgedir; bu nedenle ayrılık sonrasında bir ebeveynin çocukla birlikte yurt dışına yerleşmesi bölgede zaman zaman karşılaşılan bir mesele hâline gelebilmektedir. Böyle bir durumla karşılaşan ebeveynlerin, süreç başlamadan önce mevcut velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerini net biçimde belgelemesi faydalı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu konuyla ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilir, Fethiye Aile Hukuku sayfamızdan bu alandaki hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olayınız için bir avukata danışmanız önerilir.